De cursus wordt op verzoek van velen voor de vierde keer georganiseerd.

De editie 2012 van de cursus ‘Inburgeren … met een knipoog’ bestaat uit drie cursusavonden op de donderdagen 19 januari, 2 februari en 16 februari 2012.

Elke cursusavond komen verschillende onderwerpen aan bod, is er aandacht voor het plaatselijke dialect, zijn er in de pauze lekkere hapjes en wordt met verrassende optredens van lokale musici/artiesten afgesloten.

Le Melangeur aan het Marktplein te Geldermalsen, gevestigd in het historische beursgebouw van Geldermalsen, biedt voor de tweede keer gastvrij onderdak.

De cursus is een initiatief van Mozaïek Welzijnsdiensten en wordt uitgevoerd door een werkgroep van vrijwilligers. Uw bijdrage in de kosten bedraagt € 25,00. Deelname in volgorde van aanmelding (losse kaarten aan de kassa à € 10,00).

Iedereen is welkom, nieuwkomers net zo goed als wie geboren en getogen is in één van de elf kernen van de gemeente.

Voor aanmelding: maak gebruik van het te downloaden inschrijfformulier en stuur dit naar Mozaïek Welzijnsdiensten, Ambtmanstraat 10, 4001 MC Tiel

Daarna was het woord aan de eerste spreker, de heer De Wolf uit Meteren. De heer De Wolf heeft ruim 50 jaar ervaring in de landbouw en werkte mee aan de ruilverkaveling in dit gebied. Die ruilverkaveling heeft een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van de West-Betuwe.

,,Hoe was de situatie in dit gebied toen? De huidige situatie is dat de streek nog altijd een agrarisch karakter heeft. Rivierenland is wel bijzonder, het heeft alle bedrijfstakken in huis. Veehouderij, akkerbouw, varkens en kippen houders, fruitteelt. En zelfs kassen. Deze bedrijven zitten verspreid in het gebied en zijn goed bij de tijd. Dat was in het verleden wel anders. Om het heden te begrijpen moet je dat verleden kennen. Wat was de rol van de Ruilverkaveling in dit gebied? Waarom vond die juist hier na WO II plaats?

In het verleden was het niet best gesteld in de agrarische wereld in het Rivierengebied. In alle bedrijfstakken, ook het fruit, liep men hier sterk achter. De fruitteelt stond, in tegenstelling tot nu, nog niet in de schaduw van de fruitteelt in Zeeland en Noord Holland. Dan heb ik het over de 30’er, 40’er en zelfs nog 50’er jaren. Waarom deed de bevolking er niets aan, kun je je afvragen. Men had voor de oorlog echter de mogelijkheden niet en ook als individu alleen lukte het niet. Toen men uiteindelijk na de oorlog de kans kreeg heeft men die met beide handen aangegrepen.

Een goede waterbeheersing is een belangrijke factor voor de landbouw. Daar ontbrak hier alles aan. De afvoer van het water via de Linge was niet op orde. De gemalen bij Dordrecht hadden te weinig capaciteit. Er waren verschillende waterschappen en ook nog eens dorpspolders. Alle watergangen waren slecht onderhouden. Als individuele boer was je niet in staat dit op te lossen. Als jij draineerde moest je buurman dat ook doen. Ook met de infrastructuur, de wegen in het gebied, was het slecht gesteld. Wegen waren vaak nog grindwegen. Denk aan de Bommelweg maar ook de Lingedijk in het centrum van Geldermalsen. Het duurde tot in de zestiger jaren voor deze geasfalteerd werden. Er waren ook nog dorpen zonder waterleiding. Het inkomen van de bevolking liet sterk te wensen over. Men was heel arm. De Bommelerwaard behoorde bij de gebieden met de laagste inkomens van Nederland, deze omgeving was niet veel beter. Indirect heeft dit invloed gehad op de snelle komst van de ruilverkaveling.

Vlak voor de oorlog, in 1938 kwam er al wel een landbouw en fruitteeltschool in Geldermalsen. Ook de waterschappen kregen meer mogelijkheden na het opheffen van de dorpspolders. Door de oorlog bleef het echter nog wel lange tijd bij het oude. In september 1944 werd het hier frontgebied tot mei 1945. Hedel, Ammerzoden en andere dorpen vlak langs de Waal werden grotendeels vernield in de strijd. De boerenbedrijfjes in het centrum van de dorpen werden ook vernield. De boeren wilden na de oorlog snel weer opbouwen. De overheid wilde eigenlijk geen boerderijen meer in het centrum van het dorp. Waar moesten de boeren dan wel heen? Buiten het dorp was genoeg grond, maar die had gebreken.

• Er waren geen wegen
• Het land stond een groot deel van het jaar onder water
• Er waren geen nutsvoorzieningen
• Het land was moeilijk bewerkbaar
• Het land was in eigendom van heel veel verschillende mensen
• Er was geen geld om een groot project te beginnen om dit aan te pakken

Er kwam wel een oplossing. In de Hongerwinter was er veel honger geleden in Nederland. Dat mocht nooit meer gebeuren vond men, er moest voldoende voedsel zijn in Nederland. Landbouwgrond was belangrijk. Elke vierkante meter die beschikbaar was moest door verbetering geschikt worden gemaakt voor de landbouw. Er was veel grond hier in het Rivierengebied, in de komgronden. Die kwamen in aanmerking voor verbetering van grond. Eerst was er geen geld om die wederopbouw grootschalig aan te pakken. Toen kwam dit gebied door de armoede die er heerste in aanmerking voor de bekende naoorlogse Marshall gelden. Er kwam een komgrondcommissie die in dit gebied veel tot stand heeft gebracht.

Er was geld, en er was grond. Maar men kon niet zomaar over die grond beschikken. De vele verschillende eigenaren zagen het niet zitten. Hoe Rivierenland toch op een groter plan te krijgen, hoe los je dit op? Dat was de vraag. Er kwam de wettelijke Ruilverkaveling. Die nam een lange tijd van voorbereiding. Veel tijd moest men aan voorlichting besteden, om de mensen mee te krijgen. In eerste instantie waren veel boeren/eigenaren tegen. De voorstanders waren echter zo overtuigd van hun gelijk dat het niet allemaal even netjes gespeeld werd. Men ging zelfs zo ver dat bij stemmingen besloten werd dat stemgerechtigden die hun stem niet uitbrachten werden geacht te hebben voorgestemd. Dat bracht de ruilverkaveling in diskrediet. Het leidde zelfs tot de oprichting van de Boerenpartij van boer Koekoek.

Ruilverkaveling had dus een negatieve lading. Men sprak van cultuurbarbaren en landschap bedervers. Maar, ruilverkaveling is eigenlijk gewoon landinrichting. De Tielerwaard west waar de ruilverkaveling uiteindelijk plaats vond was 10.000 hectare groot. Je had er de A2 lopen, dat was nog een tweebaansweg. En de A15 vanuit Rotterdam ging niet verder dan Meteren. Verder was er niets en er woonde haast niemand. De grond in dat gebied werd opnieuw in cultuur gebracht, er werden wegen aangelegd, de waterhuishouding en watergangen aangepakt. De grootste verandering was echter dat 230 boerenbedrijven verhuisden uit de dorpskernen. Een aantal boeren ging naar de Zuiderzeepolders maar de meesten gingen naar de ruilverkavelingsgebieden. Door de komgronden in te gaan kreeg een boer vaak meer grond ter beschikking en kon het bedrijf groeien. Mensen van buiten kochten de oude boerderijen in de dorpen. Door dit alles veranderde wel de traditionele dorpssfeer.

Hoewel minder dan nu was er ook aandacht voor milieu en natuurbehoud. Er gebeurde op dat gebied ook wel wat. Zo werd het Lingebos bij Vuren aangelegd en ook een heel mooi natuurgebied ‘de Regulieren’ langs de Rijksstraatweg tussen Geldermalsen en Culemborg. Wie wil weten hoe grote delen van het Rivierengebied er vroeger uit zagen moet hier beslist een bezoek brengen. Ik denk dat de Ruilverkaveling een heel belangrijke bijdrage aan het vooruitkomen van deze streek is geweest. Het is niet volmaakt geweest, het kan natuurlijk altijd beter. Maar, in grote lijnen ben ik blij er aan mee te hebben gewerkt.’’

Uiteraard kreeg de heer De Wolf uit handen van Lies Westbroek een bedankje

Vervolgens was het de beurt aan Carel van de Burg met een overhoringslesje plaatselijk dialect. Er was duidelijk flink geoefend. Een cursiste bleek zelfs een heel verhaal gemaakt te hebben dat zij voorlas. De vele bijzondere woorden leidden tot grote hilariteit onder de overige aanwezigen. Carel concludeert tot slot: ,,Als je vroeger dialect gesproken hebt, raak je het vaak een beetje kwijt als je verder gaat, naar school en werk. Maar, kom je onder dorpsgenoten dan blijk je het opeens toch weer te kunnen spreken.’’

Imker Jelle Beenen vertelde over zijn hartstocht voor bijen. Het houden hiervan gaat volgens hem niet zonder problemen. Zijn droogkomische vertelwijze leidde regelmatig tot lachsalvo’s onder zijn toehoorders.

,,Moderne imkers zorgen voor een stamboek onder de bijen. Ik ben daar niet zo goed in, in die zogenaamde koninginneteelt. Er gaat bij mij altijd wel wat mis.’’

Hij legt uit dat er drie soorten bijen zijn: de koningin, de werkbij en de dar. En hij liet een kokertje met daarin een paar bijen rondgaan. ,,Het zijn echt kleine prutsbeestjes. Maar als ze nog leven straks wil ik ze wel terug.’’

De bijen bepalen in grote mate zijn leven, zelf vind hij dat niet erg. Maar, hij kan nooit langer dan 13 dagen van huis. ,,Ik had laatst een klein mankement aan de knie, ik moest daarom veel fietsen. Dat was een mooi excuus om steeds weer even naar mijn bijen toe te gaan. In februari was het boven de 10 graden. Dan gaan ze vliegen. Ik had 6 bijenvolken. Er vlogen echter maar 5, dus één volk was dood. Nou, leuk, niet dus, een hele teleurstelling. Die eerste keer vliegen ze de ‘reinigingsvlucht’. Ze hebben dan 3 maanden binnen gezeten en al die tijd niet gepoept. Tijdens die eerste vlucht poepen ze dus alles onder! Moet je niet de was buiten hangen.

Op 17 maart bleek ik nog maar 4 volken te hebben. Drie met een gemerkte koningin, een zonder. Ik ben die laatste gaan zoeken maar ze heeft het niet overleefd. Ik ben niet zo handig meer en heb die koningin op de een of andere manier gemold. Dat hebben de andere bijen na een uurtje of zo in de gaten. De koningin produceert namelijk feromonen, en dan opeens niet meer dus. Zo’n kolonie zorgt dan wel voor een nieuwe koningin, maar dat was geen oplossing omdat deze door een dar bevrucht moet worden, en die waren er nog niet. De enige oplossing was om twee volken bij elkaar te zetten. Dan stop je een krant tussen de volken, de bijen eten zich hier van twee kanten doorheen en nemen de geur van de krant op waardoor ze hetzelfde gaan ruiken en daardoor geen vijand van elkaar zijn.

Nou ja, ik had dus nog maar 3 volken. En dat is dus een probleem, dan heb je minder volken om te verhuren. Dat is een vervelende zaak. Het wordt steeds minder, de bijen. Veel bijen gaan dood en ook veel bijenhouders gaan dood, want die worden ook steeds ouder.’’

Tot slot legde Jelle uit waarom de honing in de supermarkt goedkoper is dan de honing van Nederlandse imkers. ,,Dat is goedkope honing omdat het gemaakt wordt van honing van binnen en buiten Europa. Deze is niet gecontroleerd op bestrijdingsmiddelen of het gebruik van antibiotica. Dus van die honing moet je niet te veel eten. Dat is niet zo gezond.

Mij is gezegd: jij zorgt zeker wel voor de hapjes in de pauze. Nou dat heeft Rina gedaan. De hele week van alles uitgeprobeerd. Toastjes werden zacht, brood werd hard.’’

Desondanks werd genoten van de stukjes stokbrood met diverse honingcombinaties. Lies Westbroek had als dank voor de inspanningen van Jelle en zijn vriendin Rina iets lekkers voor hen meegenomen (natuurlijk geen honing).

Ondertussen waren ook al een aantal muzikanten van ‘de Nijlpaarden’ binnengekomen en zij besloten reeds tijdens de pauze de muziekinstrumenten ter hand te nemen. Waarmee het snoepen van de honinghapjes dus muzikaal begeleid werd.

Carel van der Burg verzorgde vervolgens een korte presentatie over de geschiedenis van het elfdorpenspel. Het spel ontstond naar aanleiding van de gemeentelijke herindeling uit 1978 waaruit de huidige gemeente Geldermalsen met haar 11 kernen voortkomt. In de jaren zestig werden er veel zeskampen georganiseerd en door de NCRV op televisie uitgezonden, later werd dit bekend als ‘Spel zonder grenzen’.

De uitzendingen waren razend populair. Het dorp Beesd had een eigen zeskampteam. Onder leiding van captain Dick Bassa legde dit team de basis voor het elfdorpenspel dat voor het eerst in 1980 werd gehouden. Doel was om meer eenheid te krijgen tussen de 11 dorpen. Sindsdien wordt het spel jaarlijks gehouden. Iedere keer in het dorp dat de laatste keer gewonnen heeft. Grootste winnaars zijn de dorpen Meteren, Buurmalsen en Deil. Vorig jaar werd de dertigste editie in Tricht gehouden, Tricht had het jaar daarvoor voor het eerst in het bestaan van het elfdorpenspel weten te winnen. Dit jaar wordt het elfdorpenspel weer in Meteren gehouden, de winnaar van vorig jaar. Volgens Carel werkt het organiseren hiervan duidelijk verbroederend. Al is er ook flinke competitie tussen de dorpen. Vaak is er op donderdag een dorpsactiviteit zoals bijvoorbeeld een bingo, op vrijdag is er de sterke mannencompetitie met aansluitend een mega disco en zaterdagmiddag de zeskamp. Met ’s avonds een grootse feestavond. Voor velen hèt moment van het elfdorpenspel. Op zondag wordt weer afgesloten met een dorpsactiviteit, de laatste jaren met een smartlappenmiddag. Carel, ooit bij het elfdorpenspel betrokken geraakt als deelnemer tijdens het eerste spel, is ook nu weer betrokken bij de organisatie. Vervolgens liet hij nog een paar filmbeelden van RTV Betuwe zien die een paar jaar geleden in Meteren gemaakt zijn. En nodigde hij iedereen uit om op 8,9, 10 en 11 juli dit evenement mee te beleven.

Het podium was vervolgens voor Anton de Boer van Welzijnsstichting Mozaïek om uitleg te geven over de uitreiking van het Pappirke, het bewijs dat men de drie cursusavonden heeft gevolgd. Na afloop kon iedereen dit pappirke bij hem ophalen.

Tot slot traden de Nijlpaarden op! Deze enthousiaste muzikanten speelden zelfs verzoeknummers uit het publiek.

Al met al een spetterende afsluiting van de cursus, al was het daarna wel even dringen om het fel begeerde pappirke te bemachtigen….

En zorgden de Nijlpaarden nog voor een gezellige nazit

Wilt u uw mening over de cursus geven? Of heeft u ideeën voor eventueel een vervolg? Dat kan via info@mozaiekwelzijn.nl tav Anton de Boer

Klaas Stegeman, Kurt de Kempe en Naziha Chaiba met haar vriendin vertelden hoe zij in de Gemeente Geldermalsen terecht waren gekomen, ook hun ervaring wat betreft ,,inburgeren’’ tussen Betuwenaren.

Klaas had jaren gezworven samen met zijn vrouw in een tjalk, lekker vrij, genieten van de natuur, totdat zij na lang zoeken een leuk boerderijtje vonden in Meteren, maar zij kregen de vrouw die daar toen woonde erbij. Om kort te gaan, zij genieten nog met volle teugen en waren al snel geaccepteerd, huis voor het leven. ’t Was “kasverrot” maar ze hadden wel stromend water, iets dat zij in hun boot nooit hadden.

De 2e gast, Kurt de Kempe, komt uit België, ging regelmatig even de grens over om gezelligheid te zoeken, en vond daar een leuke vriendin, u snapt het al, hij bleef er wonen. Zij begonnen in Culemborg, verhuisden naar Meteren, hoorden bij de 1e bewoners van de Kalenberg en burgerden daar snel in door interesse te tonen in alles wat daar gebeurde. Je begrijpt vanaf de 1e stap over de grens, de definitieve, ben je fiscaal Nederlander. Sinds 2 jaar wonen zij in Rhenoy, een leuk huis, klein Lingelandje erbij, hun droom is uitgekomen. Met inburgeren nergens problemen, wat Kurt betreft blijft hij tot het einde.

Ook de beide dames uit Marokko deden hun verhaal. Naziha zag voor het eerst sneeuw toen zij hier kwam wonen, een belevenis. Zij had het niet naar haar zin, wilde terug naar haar Oma. Haar vader zei haar dat ze bij de familie hoorde en moest blijven. Ook haar vriendin heeft het moeilijk gehad, zij trouwde met een Nederlandse man, spreekt ook behoorlijk Nederlands, iets dat heel belangrijk is om goed te kunnen inburgeren. Beide dames willen niet meer terug naar Marokko omdat niet alleen zij maar ook hun kinderen daar niet meer kunnen aarden, zij blijven ook hier.

De korte cursus dialect door Carel werd weer positief ontvangen, veel deelnemers hadden geoefend maar vonden de uitspraak moeilijk, er werd een volgende opdracht is gegeven.

Vervolgens vertelde Nel Wierks over de windhoos van Tricht.

Met op het scherm geprojecteerde foto’s van de ramp vertelde zij over deze vreselijke gebeurtenis op zondagmiddag 25 juni 1967. In een mum van tijd verdween er een groot gedeelte in en rond hun woongebied, er vloog van alles door de lucht, huizen werden weggeslagen, bomen ontworteld en ga zo maar door. ’t Ergste was dat er 5 mensen bij omkwamen waaronder een aantal familieleden. Heel frappant was dat er verschillende eigendommen van inwoners terug gevonden zijn in o.a. het IJsselmeer.

Op de laan van Crayenstein staat een mooi monument ter nagedachtenis aan deze vreselijke gebeurtenis.

Veertig jaar na dato werd op 26 juni 2007 de ramp van Tricht voor het eerst officieel herdacht.

In de pauze kon iedereen genieten van multiculturele hapjes. Onder leiding van Dianne van de Lagemaat werden er door 6 vrouwen in totaal, diverse lekkere hapjes op tafel gezet.

Samen vormen zij een kookclubje, zij komen 1 maal per maand bij elkaar om diverse recepten uit te proberen. Op deze avond kon men zowel zoete als hartige lekkernijen uit diverse landen afkomstig proberen.

Wim van Zijll, directeur van zorgcentrum Ravestein in Geldermalsen, vertelde veel over de zorg voor 55 plussers in de gemeente Geldermalsen.

Van de 26.000 inwoners is er 14 procent 55+, de gemiddelde leeftijd in de verzorgingshuizen is boven de 80 jaar, de oudste inwoonster momenteel is 101 jaar. De SWO helpt bij de sociale contacten o.a. de dagverzorging groepen en het opstarten van de open eettafels in verschillende dorpen. Er zijn ook diverse appartementencomplexen waar jong en oud samen kunnen wonen. Er zijn 2 verzorgingscentra, de Lingehof in Beesd met 50 inwoners en Ravestein met 135 mensen.

Bij de Lingehof zijn altijd veel bewoners uit Beesd betrokken, er is een vaste groep vrijwilligers. Ravestein is pas uitgebreid met een nieuwe vleugel , in dit zorgcentrum is naast verzorgingshuiszorg en de afdeling voor dementerenden nu ook een afdeling voor somatische zorg, 24 uurs zorg voor mensen met lichamelijke problemen. Bovendien kan men hier ook terecht om te revalideren. Al deze zorgactiviteiten vallen onder St. Zorgcentra Rivierenland in Tiel.

Tot slot het Betuwslied van Karel van Koppen, gemaakt ter gelegenheid van de eerste editie van de cursus. Henk had aan Lies Westbroek gevraagd om dit onderdeel te leiden. Zij wist met haar enthousiasme een aantal deskundige ‘koorleden’ vanuit het publiek naar voren te krijgen en zo werd ter plekke een koortje gevormd. Er werd uit volle borst gezongen.

Het was weer een geslaagde avond met veel informatie en gezelligheid ondanks de afzegging van “tantes feestje”. De derde en laatste cursusavond is op dinsdag 13 april met onder andere informatie over de ruilverkaveling en ontsluiting van de West-Betuwe, de imkerij en het Elfdorpenspel.

Iedereen werd welkom geheten door Henk Demper. Hij liet weten dat de organisatoren blij waren met Le Melangeur als cursuslocatie en sprak lof over alle mensen die druk achter de schermen geweest zijn om alles mogelijk te maken.

Eerste spreker was Rochus Timmer, kenner van de lokale geschiedenis. Hij vertelde over hoe het Geldermalsen zicht van boerendorp tot centrumgemeente ontwikkelde, met daarnaast specifieke aandacht voor de geschiedenis van het Beursgebouw. Dit deed hij aan de hand van dia’s met ‘plaatjes’ uit het Geldermalsense verleden.

,,Geldermalsen lag lange tijd geïsoleerd aan het water van de Linge. Pas in 1849 kwam er een houten ophaalbrug, voor die tijd moest je met een veer oversteken. Die ophaalbrug was in feite het begin van de centrumfunctie van Geldermalsen. In 1879 werden de houten leuningen van de brug vervangen door stalen leuningen. Later bleek die brug toch te smal, er was alleen eenrichtingsverkeer mogelijk. In 1923 werd al over een nieuwe brug gesproken. In 1939 startte men pas met de bouw. Die nieuwe brug, die tot op de dag van vandaag Geldermalsen naar het noorden toe ontsluit, kwam verder naar het noorden toe (richting Buurmalsen) te liggen. Hij moest namelijk de hoogte in want het werd een vaste brug in plaats van een ophaalbrug. De boten moesten nog eronderdoor kunnen. Geldermalsen werd in die tijd ook een beetje een industrieplaats. Zo was er onder andere een suikerfabriek, waar suikerbieten werden verwerkt. Dat boot extra werkgelegenheid aan de boerenbevolking in het gebied.

In 1868 werd de spoorlijn Utrecht-Waardenburg in gebruik genomen, met een dubbele vier bogenbrug ter hoogte van Tricht. Deze deed dienst tot 17 april 1945 toen de brug door de Duitsers werd opgeblazen. Nog datzelfde jaar kwam er een andere brug die tot deze zomer dienst doet. In 1882 kwam ook de oost-west spoorverbinding erbij. Daardoor was er een nieuw stationsgebouw nodig dat in 1886 in gebruik genomen werd, en nog steeds dienst doet.

In 1884 kreeg Geldermalsen een weekmarkt op de vrijdag. Getuige een foto uit 1885 werd deze druk bezocht. Geldermalsen had ook een drukke paardenmarkt. De gemeente maakte daar speciaal voorzieningen voor zodat de paarden konden worden vastgemaakt. Uit een verslag uit 1894 blijkt hoeveel dieren er waren: 635 paarden, 276 veulens en 12 hitten. De paardenmarkt was zo druk door de gunstige ligging van Geldermalsen.

In 1894 krijgt Geldermalsen een postkantoor. Daarmee stelde Geldermalsen zich bij de vooraanstaande plaatsen, want een postkantoor was niet gebruikelijk.

In 1904 ging de fruitveiling van start. Geldermalsen werd daarmee het centrum op het gebied van fruit, de afzet naar de Randstand ging via de Linge.

Bij de groei van Geldermalsen hoorde ook de beurs. In 1888 wordt het eerste gedeelte van het beursgebouw geopend. Hier vond de afzet van agrarische producten, graan, boter en eieren plaats. Boeren kwamen met paard en wagen de spullen aanleveren. In 1894 wordt in kranten gesproken over de grote drukte in de beurs en dat de ingang van de beurs zo nu en dan zelfs verstopt was (ik moest er bij het begin van de avond er aan denken toen iedereen hier tegelijk binnen kwam).

De Beurs was toen ook al een soort multifunctionele functie centrum. In de avonduren werd de ruimte bijvoorbeeld gebruikt voor uitvoeringen van de zangvereniging, dat alles met het licht van olielampen. Ook was er toneel met bal na met muziek van de schutterij uit Tiel. In september 1899 werd het tweede deel van de beurs in gebruik genomen. De data zijn buiten op de gevels te lezen.

De Eerste Wereldoorlog ging van start in 1914. Nederland werd overspoeld door Belgische vluchtelingen. Zo’n 200 van hen werden tijdelijke in het beursgebouw ondergebracht.

In 1914 werd er ook een lezing over elektriciteit gehouden. In 1916 werden de eerste aansluitingen in Geldermalsen gerealiseerd. In 1918 kwamen er Franse vluchtelingen aan, ook die werden ondergebracht in het Beursgebouw. In augustus 1939 was er de mobilisatie voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog, militairen waren gelegerd in het beursgebouw. Achter het gebouw was de keukenvoorziening, de ‘snertillerie’. Ook gemeentewerken zat jarenlang in het beursgebouw, net als Grafica, de SNS bank, een opticien en een videoverhuurzaak. En nu Le Melangeur.

Het woord was vervolgens weer aan Henk Demper die verhaalde hoe hij begin jaren zeventig als jong onderwijzer in Geldermalsen kwam wonen. Hij kon sommige kinderen niet verstaan vanwege het dialect dat zij spraken. Dit was de overstap naar een korte cursus plaatselijk dialect onder leiding van Carel v/d Burg.

Volgende thema was de fruitteelt in de Betuwe. De heer Donker uit Deil liet, ook aan de hand van dia’s, beelden vanuit het heden en verleden van die fruitteelt zien. Als oud leraar aan de land en tuinbouwschool in Geldermalsen waar hij les gaf in fruitteelt, en daarnaast als eigenaar van een fruitbedrijf wist hij hier veel over te vertellen.

,,Zo’n 150 jaar geleden waren overal in Nederland, ook in de Betuwe, welgestelde agrariërs. Op de beste grond ging men hoogstam fruitteeltbomen zetten. Het was een investering, een appeltje voor de dorst. Je stopt een pit in de grond en er komt een boom uit. Het duurt wel 15 jaar voordat deze fruit draagt. Fruit dat ook heel verschillend van kwaliteit is.

Begin 1900 was de Betuwe de streek van Nederland waar het meeste fruit geteeld werd. Vooral langs de rivieren, daar lag de beste grond. Door dijkdoorbraken waren er overstromingen en zette zich langs die rivieren vruchtbare klei af, daardoor waren de eerste 500 tot 700 meter langs de rivieren vruchtbaarder.

In de zestiger jaren kwamen er door de ruilverkaveling meer geordende fruitteeltbedrijven. Er kwam meer structuur. De bomen werden ook steeds kleiner maar de opbrengst was hoger en ook was het fruit door die kleine bomen beter te plukken. Was een grote plantafstand tussen de fruitbomen veertig jaar geleden nog heel gebruikelijk, nu wordt de ruimte beter benut en is de fruitteelt veel intensiever geworden. De vorm van de bomen wordt ook steeds meer geleid, van boven smal en naar onderen steeds breder, om zoveel mogelijk van het zonlicht te profiteren.

In 1990 werden betonpalen ingevoerd. Een stevige ondersteuning, maar wel duurder. Dat drukt op de kostprijs. De huidige fruitbomen zijn wel veel kwetsbaarder voor hagel. Van grote bomen en struiken bleef vaak meer dan de helft nog goed na een hagelbui, bij de tegenwoordige bomen is bijna alles verhageld na zo’n bui. Hoe kleiner een boom, hoe meer last van hagel, maar nog steeds wel beter te plukken. Het spaart op de post arbeid, maar je moet je wel tegen hagelschade verzekeren anders kun je failliet gaan.

Ook werd de beregening ingevoerd. Bij vorst zorgt de beregening, het besproeien met water van de boomgaard, voor een ijslaagje op de bloesems zodat deze niet bevriezen. De boom geeft zelf namelijk warmte af. Ook kwamen de grote bakken in gebruik waarin 300 kilo appels kunnen, niet meer te tillen natuurlijk, waardoor de nu zo bekende treintjes achter tractoren gebruikt worden.’’

Heel toepasselijk was er een fruitig hapje in de pauze, verzorgd door de lokale groente en fruitwinkel van Cees Hakkert.

De heer van Wingerden, plaatsvervangend commandant van de brandweer GNL (Geldermalsen, Neerijnen, Lingewaal) kreeg na de pauze het woord. Hij gaf uitleg over de brandweer als hulpverleningsorganisatie, en vervolgens wat specifieker over de taken met betrekking tot de snelwegen, de spoorlijnen en de calamiteitenbestrijding.

,,Wij werken vanuit zes uitrukposten in de drie gemeentes. In de gemeente Geldermalsen zijn dat de nieuwe brandweerkazernes in Geldermalsen en in Beesd. Ons werkgebied is 23.000 hectare groot. Het bestaat uit 26 dorpen met in totaal 50.000 inwoners. De Brandweer heeft 131 vrijwillige brandweerlieden en 11 beroepskrachten, waaronder twee dames voor de administratieve ondersteuning. . Ook twee jeugdbrandweer groepen in Geldermalsen en Waardenburg. Daarbij zijn zo’n 45 jongeren tussen de 12 en 18 jaar actief.

Het duur ongeveer 1 ½ minuut om de melding te verwerken. Dus bij 112 komt een telefoontje binnen, zij zoeken uit wie in actie moet komen. Dan staat er 3 ½ minuut voor de uitruktijd, voordat de eerste wagen vertrekt. Daar bovenop komt dat nog de rijtijd. Dat alles samen is de aanrijdtijd.

Ons gebied wordt in vieren gesplitst door de 2 snelwegen, de A2 en de A15. Er zijn heel verschillenden soorten incidenten op snelwegen. Auto’s te water, kettingbotsingen, laatst nog een bus in brand. Etc. Hoeveel mensen en wagens worden ingezet hangt af van het soort incident. Bijn een incident met een bus zijn het er direct veel, want daar kunnen veel slachtoffers bij zijn.

Spoorlijnen zijn er ook veel inons gebied. De lijn Utrecht Den Bosch, de lijn van Dordrecht naar Tiel en dan natuurlijk de Betuwelijn met zijn aftakkingen. De Betuwelijn is op sommige plaatsen heel moeilijk te bereiken voor ons als brandweer. Vroeger hadden we ook alleen met NS te maken. Nu met Prorail voor de infrastructuur, het capaciteitsmanagement en het incidentmanagement. Keyrail voor het goederenvervoer over de Betuweroute. Railion voor het overige goederenvervoer. En dan de NS voor het personenvervoer.

Een gewone spoorlijn heeft 1500 volt op de bovenleiding staan. De Betuwelijn 25.000 volt (in verband met de trekkracht voor lange en zware goederentreinen). Dan wil je voor je water inzet toch wel zeker weten dat de stroom er af is. Want water en stroom gaan echt niet samen. We hebben een specialistisch team dat vooraf onderzoekt of er geen stroom meer op staat. Spoorsloten zijn ook speciaal aangelegd voor de brandweer, dan is er water bij de hand. Je hebt dan wel weer materiaal nodig om die sloten over te kunnen steken.

Op het spoor komen bijvoorbeeld lekkages voor met tankwagens met gevaarlijke stoffen. We gebruiken een TIS, Trein Incident Scenario. Afhankelijk van wat er gebeurd is wordt er een TIS aan een incident gekoppeld. Dan weten wij wat er allemaal nodig is.’’

Van Wingerden sloot af met de mededeling dat de Brandweer altijd nieuwe en enthousiaste vrijwilligers kan gebruiken.

Niet onvermeld dient te blijven de inzet van Rien Nout en Niek van Eldijk van RTV Betuwe die uitstekend zorg droegen voor de techniek!

De avond werd vervolgens afgesloten met een optreden van het Buurmalsens saxofoon kwartet.

En natuurlijk had Lies Westbroek voor alle sprekers en muzikanten een attentie als dank voor hun medewerking.

Al met al werd het ruim half 11. Henk Demper verontschuldigde zich hier namens de organisatie voor, maar er was gelukkig niemand die aangaf hier een probleem mee te hebben.

De volgende cursusavond is op dinsdag 30 maart, wederom in Le Melangeur. Dan komt de inburgering van Randstedelingen en ook ‘buitenlanders’ in de gemeente Geldermalsen aan de orde. Ook wordt stilgestaan bij de windhoos die in 1967 het dorpje Tricht trof. Daarnaast is er aandacht voor de ontwikkelingen van de zorg voor ouderen in de Betuwe. Verder is er muziek van ‘tantes feestje’ en zijn er natuurlijke lekkere en bijzondere hapjes.